परिवर्तनको अपेक्षा: राजनीतिक पहुँच होइन, सक्षम प्रणालीको निर्माण
नेपालको लोकतान्त्रिक यात्राले धेरै उतार–चढाव पार गरिसकेको छ। हरेक निर्वाचनसँगै नागरिकले आशा, अपेक्षा र परिवर्तनको सपना बोकेका हुन्छन्। तर, विगतका अनुभवहरूले देखाएको छ कि केवल सरकार परिवर्तनले मात्र जनताले अपेक्षा गरेको परिवर्तन ल्याउन सकेको छैन। अबको निर्वाचनले केवल नेतृत्व परिवर्तन मात्र होइन, राज्य सञ्चालनको संस्कार र प्रणाली परिवर्तन गर्ने अवसरको रूपमा स्थापित हुनुपर्छ।
आज पनि सरकारी सेवा लिनका लागि चिनजान, राजनीतिक पहुँच वा कसैको फोन आवश्यक पर्ने अवस्था धेरै ठाउँमा कायम छ। यस्तो प्रवृत्तिले लोकतन्त्रको आधारभूत मूल्य समानता र निष्पक्षतालाई कमजोर बनाउँछ। सरकारी संस्था नागरिकका सेवाका लागि स्थापित गरिएका हुन्, कुनै राजनीतिक दल वा समूहको प्रभावमा सञ्चालन हुने संरचना होइनन्। नागरिकले आफ्नो अधिकार प्रयोग गर्दा राजनीतिक सम्बन्धको सहारा लिनुपर्ने अवस्था अन्त्य हुनु आजको प्रमुख आवश्यकता हो।
यसैगरी, संस्थाहरूमा यूनियनको नाममा हुने राजनीतिक हस्तक्षेप र दबाबले प्रशासनिक दक्षता र पारदर्शितालाई कमजोर बनाएको छ। कर्मचारी संगठनहरूले अधिकार र कल्याणका मुद्दा उठाउनु स्वाभाविक हो, तर जब ती संरचनाहरू राजनीतिक प्रभाव विस्तार गर्ने माध्यम बन्छन्, तब राज्य संयन्त्रको कार्यसम्पादनमा नकारात्मक असर पर्छ। प्रभावकारी सुशासनका लागि प्रशासनिक संरचनालाई राजनीतिक दबाबबाट मुक्त राख्न जरुरी छ।
नेपालको वर्तमान राजनीतिक सन्दर्भमा नयाँ शक्तिहरूको उदयले परिवर्तनको आशा जगाएको छ। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रासोपा) जस्ता दलहरूले नयाँ राजनीतिक विमर्श, नयाँ सोच र वैकल्पिक नेतृत्वको आवश्यकता उजागर गरेका छन्। तर, कुनै पनि नयाँ राजनीतिक शक्ति पूर्ण रूपमा विजय वा पूर्ण रूपमा पराजित हुनु नै समाधान होइन। लोकतन्त्रको सार विविध विचार, अनुभव र क्षमताको समन्वयमा रहेको हुन्छ।
देशलाई परिवर्तन आवश्यक छ, तर यस्तो परिवर्तन जसले अनुभवलाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार नगरोस्। शासन सञ्चालन, नीतिनिर्माण र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध जस्ता जटिल क्षेत्रहरूमा अनुभवको महत्वपूर्ण भूमिका रहन्छ। नेतृत्व रूपान्तरण प्रक्रियामा रहेका पुराना दलहरू जस्तै नेपाली कांग्रेसलाई पूर्ण रूपमा बेवास्ता गर्नु पनि दीर्घकालीन रूपमा लाभदायक नहुन सक्छ। सुधारको प्रक्रियामा रहेका संस्थाहरूलाई मजबुत बनाउँदै नयाँ सोच र नयाँ नेतृत्वलाई स्थान दिनु नै सन्तुलित लोकतान्त्रिक अभ्यास हो।
सक्षम नयाँ नेतृत्व र अनुभवी सांसदबीचको सहकार्यले मात्र सुशासन, नीतिगत स्थायित्व र दिगो राष्ट्रिय विकास सुनिश्चित गर्न सक्छ। नयाँ सोचले ऊर्जा र नवप्रवर्तन ल्याउँछ भने अनुभवले नीति कार्यान्वयनमा स्थिरता र व्यवहारिकता प्रदान गर्छ। यी दुई पक्षबीचको सन्तुलनले मात्र देशलाई दिगो र समावेशी विकासतर्फ अघि बढाउन सक्छ।
अन्ततः, निर्वाचन केवल नयाँ अनुहार चयन गर्ने प्रक्रिया होइन, शासन प्रणाली सुधार गर्ने अवसर हो। मतदाताले व्यक्तिको लोकप्रियता वा नयाँपन मात्र हेरेर होइन, नीति, दृष्टिकोण, अनुभव र प्रणाली सुधार गर्ने क्षमताको आधारमा निर्णय लिन आवश्यक छ। नेपाललाई राजनीतिक पहुँच होइन, समान र न्यायपूर्ण सेवा दिने सक्षम प्रणाली चाहिएको छ।
यसैले, मत परिवर्तनका लागि दिनुहोस्, केवल नयाँका लागि मात्र होइन, सक्षम, सन्तुलित र दीर्घकालीन सुधारका लागि।