बैंकिङ क्षेत्रमा प्रयोग हुने एआईलाई नियमनमा ल्याइने

२२ मंसिर, पोखरा ।नेपाल राष्ट्र बैंकले बैंकिङ क्षेत्रमा प्रयोग हुने ‘आर्टिफिसियल इन्टिलिजेन्स’ (एआई) लाई नियमन तथा सुपरिवेक्षणको दायरामा ल्याउने भएको छ ।

केन्द्रीय बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थाको ‘प्रडक्टवाइज’ सञ्चालन गर्ने एआईका सन्दर्भमा समेत नियमन र सुपरिवेक्षण गर्ने गरी अहिले एआई मार्गदर्शन तयार गरेको छ । केन्द्रीय बैंकले सम्बन्धित क्षेत्रका विज्ञ तथा सरोकारवालासँग पर्याप्त छलफलपछि तयार गरेकोे मार्गदर्शनको मस्यौदा सुझाव संकलनका लागि सार्वजनिक गरिएको राष्ट्र बैंकका एक कार्यकारी निर्देशकले बताए ।

सरकारले राष्ट्रिय एआई नीति २०८२ ल्याएपछि केन्द्रीय बैंकले पनि बैंकिङ क्षेत्रको नियामक भएकाले आवश्यक नीतिगत व्यवस्था र त्यसको कार्यान्वयन गर्ने गराउने गरी अघि बढेको उनको भनाइ छ ।

केन्द्रीय बैंकले एआईलाई पनि नियमन र सुपरिवेक्षणको दायरामा ल्याउने व्यवस्था गत आर्थिक वर्षको मौद्रिक नीतिमा उल्लेख थियो । सोही अनुसार केन्द्रीय बैंकले मार्गदर्शन तयार गरी नियमन दायराभित्र ल्याउने प्रक्रिया सुरु गरेको ती अधिकारीको भनाइ छ ।

बैंक तथा वित्तीय संस्था सञ्चालक समिति र उच्च व्यवस्थापन संस्थाको एआई प्रणालीबाट आउने नतिजा र निर्णयका लागि जवाफदेही रहनेछन् ।

त्यसैगरी उच्च व्यवस्थापनले एआई प्रयोग संस्थाको जोखिम स्वीकार्यता, नियमनकारी आवश्यकता र रणनीतिक लक्ष्यसँग मेल खाने सुनिश्चित गर्ने, साथै एआई प्रणालीमा संस्थाको निर्भरता मूल्यांकन, बुझ्ने र निरन्तर अनुगमन गर्ने कामसमेत गर्नुपर्ने छ ।

मानवीय निगरानी, लेखा परीक्षण योग्यता र सुधारका संयन्त्र सहित जोखिम र अनुपालन ढाँचाभित्र रही एआई प्रणाली कार्यान्वयन र दैनिक सञ्चालन निरीक्षण गर्ने काम उच्च व्यवस्थापनलाई तोकिएको छ ।

समितिले जनशक्ति, प्रक्रिया र प्रविधिका सबै पक्ष समेट्ने एआई रणनीति र सुशासन ढाँचा विकासमा मार्गदर्शन गर्ने व्यवस्था छ । एआई रणनीति र सुशासन ढाँचा संस्था सञ्चालक समितिबाट स्वीकृत हुनुपर्दछ । उच्च व्यवस्थापनमा प्रविधि–सम्बन्धित जोखिम, विशेषगरी एआईसँग सम्बन्धित जोखिम निरीक्षण गर्न पर्याप्त विशेषज्ञता भएका एक वा बढी सदस्य समावेश हुनुपर्ने समेत मयस्यौदामा उल्लेख छ ।

बढ्दो प्रविधि प्रयोग बैंकिङ सेवा सहजीकरण गरेसँगै जोखिम पनि ल्याउने सक्ने भएकाले त्यसलाई नियमन आवश्यक भएको हो ।